Het christendom is weer terug in de Nederlandse politiek. De ChristenUnie zit in de regering en in niet-confessionele partijen zijn christenen steeds duidelijk zichtbaar. Marianne Thieme en Niko Koffeman van de Partij van de Dieren en Harry van Bommel en Huub Oosterhuis van de SP. Christenen die niet lid willen worden van een expliciet christelijke partij vormen soms een werkgroepje in een niet-confessionele partij. Linkse christenen kunnen terecht bij de LinkerWang van GroenLinks of de Protestantse Werkgroep van de PvdA, rechtse christenen bij Bitterlemon, een conservatief genootschap dat de PVV officieus steunt maar zich ook profileert als christelijk. Wie zijn deze conservatieve christenen eigenlijk?
Er was eens een verkering tussen de conservatieve Edmund Burke Stichting en de Partij voor de Vrijheid maar dit is vandaag voorgoed voorbij. Bart-Jan Spruyt heeft zich teruggetrokken in de politieke woestijn en predikt een prudent conservatisme van de matiging. Geert Wilders daarentegen marcheert verder voort op de door hem ingeslagen weg van populistisch nationalisme van de daadkracht. Hij wordt hierin door de conservatieve christenen van Bitterlemon nagevolgd. Met Wilders zijn zij tegen de toetreding van Turkije tot de Europese Unie en een Europese grondwet en voor het behoud van de joods-christelijke cultuur en nationaal onderwijs dat de burgers republikeinse deugden bijbrengt waardoor ze geestelijk weerbaar worden.
Laten we eens een kijken nemen op hun website. Hoewel het genootschap zich tegenwoordig Bitterlemon noemt, naar het gelijknamige tijdschrift, heet de site nog steeds www.openorthodoxie.nl. Hierop lezen we dat Bitterlemon een “magazine voor weerbare burgers” dat zich richt “op versterking van de conservatieve geest en op vorming van jong conservatief talent.” Bitterlemon hangt de groot-Nederlandse gedachte aan en wil een Anschluss met Vlaanderen. Op zijn persoonlijke pagina met de veelzeggende titel “Unie, religie en militie” wijst hoofdredacteur Erik van Goor naast de christelijke bron nog twee andere bronnen onze beschaving aan: de klassieke en de Teutoonse (!) bron. Nationaal-socialistisch wil men echter niet zijn. In plaats van de Duitse dictator Adolf Hitler wordt door redacteur Marcel Bas daarom de in 1934 door de nazi’s vermoorde Oostenrijkse autocraat Engelbert Dolfuss geprezen: “een boerenzoon die uitblonk in soberheid, vlijt, diepgevoeld katholicisme, antinazisme en onbaatzuchtigheid” die het “verlammende parlementarisme” wist om te buigen “tot orde en bezieling”.
Orde en bezieling zijn de toverwoorden van het genootschap. Men wil een nieuwe orde in Nederland, dat door het multiculturalisme en individualisme van haar bronnen zou zijn beroofd. Het christendom moet voor deze bezieling zorgen, maar wordt vooral gewaardeerd als een stabiliserende sociaal-maatschappelijke factor. Van Goor laat duidelijk zien te zijn beïnvloed door het theocratische denken van de hervormde theoloog A.A. van Ruler (1908-1970) wanneer hij stelt: “Iedere Nederlander maakt volgens zijn geboorte deel uit van een christelijke natie en heeft te maken met de kerk van Nederland: de Nederlandse Hervormde Kerk. […] Iedereen, en ook mensen van andere ‘godsdiensten’ hebben zich daarnaar te voegen. Tot heil van zichzelf, van hun naaste en van de cultuur en samenleving in haar geheel.” Volgens Van Goor sluit God een verbond met volken, naar analogie van zijn verbond met Israël. In Nederland heette dit verbond de Unie van Utrecht van 1579, in Zwitserland de Eidgenossenschaft en in het Zuiden van de Verenigde Staten de Confederation.
In de zuivere gemeenschap van dappere uitverkorenen die bang zijn om hun identiteit te verliezen is geen ruimte voor het vrouwelijke, het zwakke, de ergernis, het skandalon. Femke Halsema is de perfecte belichaming van het zwakke multiculturalisme en CU-politica Tineke Huizinga is iemand “die volstrekt naïef te werk gaat op grond van een aantoonbaar failliete linkse maatschappelijke visie”.
Het christendom van Bitterlemon lijkt zo alleen voor ‘echte’ mannen te zijn weggelegd. René Schmitt verwoordt dit het duidelijkst in zijn artikel ‘300: Sparta en het aristocratische ideaal’ over de onlangs uitgebrachte bioscoopfilm over de slag bij Thermopylae. Zoals de dappere Spartanen hun vrijheidsstrijd verloren tegen de Perzen vanwege het verraad van de verschoppeling Ephialtes, zo dreigen de conservatieven hun strijd tegen de islam te verliezen vanwege het verraad van de links-radicalen, “maatschappelijke verschoppelingen die uit ressentiment of medelijden in opstand komen tegen het goede en het schone.”
Hoewel men zegt op te komen voor de joods-christelijke cultuur lijkt Bittterlemon de vredesboodschap van de Bergrede te zijn vergeten. Deze christenstrijders zijn geen vredestichters maar doen daarentegen denken aan islamitische jihadisten en Nietzscheaanse blonde beesten. Ik weet niet wat Wilders er van vindt, maar ik vind het een schande.
Bitterlemon is een erg marginale groepering die geen echte bedreiging vormt voor onze samenleving. Dit in tegenstelling tot andere extremistische groeperingen. Ik denk dat het veel belangrijker is om die groeperingen in de gaten te houden.
Je hoeft Bitterlemon ook niet te monitoren. Het zijn volgens mij een stelletje zeer met zichzelf ingenomen querulanten. Af en toe zijn hun artikelen best vermakelijk om te lezen. Het ging er mij om om te laten zien met voor voor vreemde vogels Wilders in zee is gegaan en dat deze extreme vorm van conservatisme ideologisch gezien wel heel erg lijkt op fascisme en nationaal-socialisme. Ik vraag mij af of Wilders dit zelf wel weet.
Deze kritiek op Bitterlemon vind ik wat ver gezocht. De argumentatie gaat uit van “ze lijken te zijn beïnvloed door” en “het lijkt ideologisch gezien op”. Allemaal weinig concreet en voor mij niet erg overtuigend – ik zie liever harde feiten dan ideologisch redetwisten over wat nu in welk hokje thuis hoort. Om dezelfde redenen hoort Bitterlemon ook niet echt tot mijn favoriete websites: het is wat mij betreft teveel vanuit een ideologisch perspectief benaderd en vaak veel te filosofisch. En filosofie is naar mijn idee niets meer dan eindeloos gezever voor en door mensen die te moeilijk over zaken willen denken en daarmee de realiteitszin en praktisch denken teveel uit het oog verliezen. Ook van ideologisch denken – omkleed met allerlei regeltjes en dogma’s – moet ik zelf niet zoveel hebben. Wat mij zoal aansprak bij Pim Fortuyn was dat hij zich een eclecticus noemde:
“Nou ik ben nooit marxist geweest, want je moet niet alles geloven wat de kranten schrijven. Ik heb mezelf altijd een eclecticus genoemd. Dat wil zeggen dat ik iemand ben, die van theorieën gebruikt wat bruikbaar is. En ik heb daarbij het een en ander opgestoken van Marx. Maar daarmee ben je nog geen marxist. Net zomin als dat wanneer je iets opsteekt van de Bijbel, je zonder meer christen bent. Daar komt nog wel wat meer voor kijken.”
(Interview Katoliek Nieuwsblad, 15 februari 2002: http://www.katholieknieuwsblad.nl/actueel19/kn1920a.htm)
Daar kan ik me goed in vinden, ik hou er niet zo van om één ideologie – die door anderen is voorgekauwd – te zien als de ware. Voor wat betreft Bitterlemon kan ik me in een veel punten zeer goed vinden, zo vind ik ook dat de waarde van de Joods-Christelijk-Humanistische grondslag van Nederland erkenning verdient. Maar om dan een hele dogmatische poppenkast op te tuigen hoeft voor mij niet zo nodig. Zo kan ik me ook goed vinden in veel punten van libertariërs – maar ik heb weinig zin om een strikt libertarische leer aan te hangen en allerhande libertarische boekwerken uit te kauwen.
Nederland heeft genoeg problemen die een praktische en snelle aanpak nodig hebben. Als bijvoorbeeld Bitterlemon daar met scherpe artikelen een bijdrage aan kan leveren, vind ik dat prima. Maar voor ideologisch/filosofisch gekeuvel hierover pas ik liever – of dat nu van voor of tegenstanders is maakt me niet uit. Dus voor wat Wilders betreft: ik zie liever dat hij de problemen in dit land aanpakt, in plaats van zich druk te maken over de ideologie van mensen die een bepaalde sympathie voor hem koesteren. Daar is hij immers zelf niet verantwoordelijk voor.
Ik ben zelf inderdaad ook niet zo van de ideologieën. En sommige stukken van Bitterlemon (de niet-thetische) zijn soms best aardig (vooral voor je lachspieren). Maar als je de artikelen op de website leest zie je heel duidelijk dat ze nogal fascistoïde zijn. Dan gaat het niet alleen over onzin als “de teutoonse bronnen van de Europese beschaving” of de verwerping van democratie en mensenrechten door hoofdredacteur Erik van Goor in het artikel ‘Schepping of democratie’, maar ook en vooral over de typering van de zwakken in de samenleving als een soort van Üntermenschen door René Schmitt. Wilders is inderdaad niet ten volle verantwoordelijk voor de meningen van groepjes die hem steunen, net zoals de ChristenUnie niet ten volle verantwoordelijk is voor de extremistische uitlatingen groeperingen als Schreeuw om leven of Christenen voor Israël, maar door zich er tot op zekere hoogte mee te verbinden zijn ze er toch niet helemaal van gevrijwaard.
We zijn hier bij een belangrijk punt beland: in hoeverre moet je als democratisch land dat de mensenrechten eerbiedigt ruimte bieden aan antidemocratische en antihumanistische uitingen? Waar begint en waar eindigt onze vrijheid? En die van een ander? Van mij mag Bitterlemon naar hartelust antidemocratische en antihumanistische leuzen roepen, dat hoort namelijk bij de vrijheid van meningsuiting, maar ik heb vervolgens ook het recht om ze vervolgens te bestrijden. Als ze geweld zouden gebruiken of tot geweld oproepen is het echter een andere zaak.
Ik sluit me bij je laatste opmerking aan Ewout maar moet daarbij opmerken dat eigenlijk Erik van Goor als hoofdredacteur hetzelfde doet. Zo schijnt hij tegen de scheiding van Kerk en Staat te zijn, maar geeft hij in “zijn” BitterLemon vervolgens wel anderen de ruimte te pleiten voor de scheiding van Kerk en Staat. Dat pleit dan toch wel in zijn voordeel.
Ik vind trouwens BitterLemon best een aardige site met interessante artikelen.
De site ziet er mooi uit, is actueel en lokt veel discussies uit. Zeer geslaagd dus.
Ewout, om nog even terug te komen op jouw commentaar, citeer ik even:
“Maar als je de artikelen op de website leest zie je heel duidelijk dat ze nogal fascistoïde zijn.”
Nou moet ik zeggen dat ik dit een hol begrip vind. Wat versta je precies onder fascistisch? Het begrip is nogal rekkelijk en aan inflatie onderhevig – fascistisch wordt immers te pas en te onpas gebruikt tegenwoordig. Bij de stukjes Bitterlemon moet ik in ieder geval niet direct denken aan Mussolini-achtig dictatorschap en corporatistische systemen.
Ook bij de artikelen van René zie ik niets terug over ‘Untermenschen’ of woorden van gelijke strekking. Hij behandelt voornamelijk het gedachtegoed van bepaalde politiek-filosofen, dergelijke kwalificaties haal ik er niet uit.
Tot slot voor wat betreft Wilders, jij stelt dat hij “niet ten volle verantwoordelijk [is] voor de meningen van groepjes die hem steunen (….) maar door zich er tot op zekere hoogte mee te verbinden zijn ze er toch niet helemaal van gevrijwaard.”
Waaruit blijkt dat Wilders zich vervonden heeft met Bitterlemon? Bart Jan Spruyt was al bij Wilders weg toen Open Orthodoxie/Bitterlemon werd opgezet. Naar wat ik begrepen heb heeft juist de keuze van Spruyt voor de conservatief-christelijke koers aan hun breuk bijgedragen. Dit is dus Wilders geenszins aan te rekenen. Het komt op hetzelfde neer als in 1997 toen Marcel van Dam de aanval opende op Pim Fortuyn met het gegeven dat Hans Janmaat aan Fortuyn een zetel had aangeboden en Van Dam vond dat Fortuyn zich daarover moest verantwoorden. In dit videofragment is nog te zien hoe Fortuyn zich hiertegen (terecht) verweerde: http://youtube.com/watch?v=tMxS_xSKujU
Bitterlemon-auteur Lucas Hartong is medewerker van de PVV. Wilders is niet direct verantwoordelijk voor de uitlatingen van Hartong en Bitterlemon, maar gaat wel met dit soort figuren om. Het is dus niet zo dat Wilders wordt gesteund door mensen die verder hele rare ideeën hebben, maar ze werken ook voor hem (in ieder geval Lucas Hartong).
René Schmitt gebruikt het woord Üntermenschen niet, maar suggereert met zijn passages over de kreupele Ephialtes dat er sommige mensen zijn die minder waard zijn dan andere. Het artikel kon ik trouwens niet meer op de Bitterlemon-site lezen, maar staat wel op de blog van Schmitt: http://corrigo.blogspot.com/2007/05/300-sparta-en-het-aristocratisch-ideaal.html
Met fascistoïde bedoel ik dat de denkbeelden van Bitterlemon een hoog ‘Blonde Bestie’ en ‘Blut-und-Boden’-gehalte hebben. Ze verheerlijken de strijdbare mannen die wonen in een gezuiverd land. Ik denk dan met name aan de visie van hoofdredacteur Erik van Goor: http://openorthodoxie.literatesolutions.org/Members/vanGoor/index_html/document_view
Tenslotte is Marcel van Dam een fossiel dat we vandaag niet meer serieus moeten nemen, en is Fortuyn m.i. niet helemaal te vergelijken met Wilders, qua opvattingen niet en qua optreden ook niet. Fortuyn was veel liberaler.
Ik zie niet zoveel in het ‘guilty-by-association’ principe – ik ga liever uit van ieders persoonlijke verantwoordelijkheid.
Het artikel van René heb ik gelezen, maar wat ik er uit haal is dat hij vooral de situatie in het oude Griekenland beschrijft in relatie tot die film – een pleidooi over Untermenschen o.i.d. haal ik er niet uit.
Ten aanzien van het ‘Blonde Bestie’-gehalte: dit behoeft denk ik nog wat extra uitleg, want de gemiddelde lezer van deze site zal niet geheel ingevoerd zijn in het werk van Nietzsche en zodoende ook niet direct begrijpen wat hiermee bedoeld wordt, ik weet zelf ook niet zo heel veel over dit onderwerp.
Maar voor wat betreft de ’strijdbare mannen in een gezuiverd land’: je zou dit een fascistisch kenmerk kunnen noemen – het komt geloof ik ook als zodanig terug in ‘De anatomie van het fascisme’ van Robert Paxton. Eén zwaluw maakt echter nog geen zomer dus zullen er om echt over ‘fascisme’ te kunnen spreken toch nog wat meer kenmerken vereist zijn. Als die niet duidelijk aanwezig zijn zou ik zo’n zwaar beladen term in dit kader niet gebruiken.
Over het laatste punt kan ik het volmondig met je eens zijn, Marcel van Dam zou alleen nog door paleonthologen serieus genomen moeten worden – slechts weinigen hebben de prehistorie nog van zo nabij meegemaakt. Overigens wilde ik met mijn voorbeeld Wilders ook niet met Fortuyn vergelijken, maar een vergelijking maken van een situatie waarbij iemand verantwoordelijk wordt gehouden voor de steun die hij ongevraagd van een ander ontvangt. Maar inderdaad zijn Wilders en Fortuyn niet helemaal te vergelijken, daarvoor was Fortuyn veel te uniek – een combinatie van zoveel charisma, kennis, welbespraaktheid en vernieuwend politiek talent zullen we niet snel meer meemaken.
Met fascistoïde bedoel ik dat een bepaalde ideologie fascistische trekjes vertoont. Dat is wat anders dan dat die ideologie fascistisch is. Ik het geval van Bitterlemon denk ik aan de verwerping van democratie door sommige auteurs, hun ideaal van een gezuiverde gemeenschap, de verheerlijking van strijd en oorlog en de nadruk op mannelijke dominantie. Fout vond ik vooral de nadruk op de zogenaamde ‘teutoonse bron’ van de Europese beschaving door Erik van Goor. Antisemitisch is Bitterlemon gelukkig niet. Maar dat was het facisme van Mussolini ook niet.
Ik ben het in grote lijnen eens met Ewouts visie, dat, om het maar even grof samen te vatten, de OO net als de PVV als een olifant door de porceleinkast wandelt. Hier en daar hebben ze best een goed punt en bouwen ze voort op zaken die al eerder, door Fortuyn of Balkenende of wie dan ook, op de agenda zijn gezet. Het idee is niet origineel, de felheid waarmee ze ten strijde trekken wel. Natuurlijk handelt links vaak uit ressentiment, maar ook de verhalen van de OO zijn niet verstoken van emotie – integendeel.
Waar ik in dit artikel op stuit is Ewouts beschrijvende stijl. Dat doet me aarzelen: wil hij slechts laten zien wat de OO is, of is zijn houding er meer een van “de feiten spreken voor zich, trekt u de conclusie maar”? Zo kan ik de functie van de vermelding van Dolfuss niet plaatsen. Ook wordt gemeld dat de OO zich niet met nationaal-socialisme wil associëren en dan denk ik: prima. En wat bedoelt de OO met de “Teutoonse bron”? Wat houdt het “militie” in de titel van Van Goors website in? Wat ik me terzijde ook afvraag is waarop ze nu georiënteerd zijn: Duitsland? Vlaanderen en ons Limburg en Noord-Brabant zijn toch heel anders van “volksaard” dan het Noorden. Als in: Bourgondisch versus “Duits”, ook: katholiek versus protestants. Als Van Goor zo fan is van de Hervormde Kerk, zou hij mijns inziens beter kunnen pleiten voor het afstoten van Brabant en Limburg, in plaats van het opnemen van Vlaanderen. Zijn misschien zat zuid-Nederlanders die dat niet eens een slecht idee vinden.
Wow. Mijn weblog is nog maar net in de lucht, en ik ben nu al een fascist. Een record!
Beste Ewout, ik geloof heilig in het hebben van intellectuele vijanden. Zij halen namenlijk de inconsistenties gratis en voor niets uit je betogen. Maar jouw descriptie van mij en mijn collega’s bij Bitterlemon raakt kant noch wal. Ik heb nu dus niets aan je. Alleen maar frustraties.
Bitterlemon is inderdaad een confederatief verbond van echte, vrije mannen. De essentie van mannelijkheid is assertiviteit, zelf-bevestiging, geldingsdrang, het nemen van risico’s en vastberadenheid in situaties van gevaar. In die zin was Pim Fortuyn, oorzaak van dit nieuwe e-platform, een echte man. Iemand die niet buigt in een gevaarlijke situatie. Zijn mannelijkheid (alhoewel de homsexuele variant) is een inspiratiebron voor mij. Dat is dan ook precies het punt dat ik wilde maken mbt de Spartanen. Zij bogen niet in het licht van de overweldigende Perzische dreiging. Een belangrijke les voor ‘onze’ huidige, verwijfde, aan passie-overgeleverde, anti-stoicijnse cultuur.
Mijn punt mbt tot Ephilates betreft het feit dat zijn ressentiment (en dat heb ik idd van Nietzsche geleend) de oorzaak is van de ondergang van de 300. Dat is alles. Jij suggereert dat ik hem naar de gaskamer wil brengen. Dat is natuurlijk onzin. Koning Leonidas ziet wel degelijk een taak voor hem weggelegd. Alleen is die taak niet zo siginificant op DAT moment als die van de soldaten. He just don’t got what it takes. Get over it! Mijn punt is vrij Platoons: de beste en meest wijze mannen horen te regeren. Alle andere leden van een samenleving hebben andere taken. En als iedereen zijn of haar bijdrage levert, is de samenleving rechtvaardig in de meest hoge zin. Hoe dit tot stand komt is een punt van discussie. Er is niet een beste regeringsvorm. het belangrijkste is dat alles netjes geordend is. En dat kan op verschillende manieren.
Dus voordat je mijn naam op het internet besmeurt denks eens na en wees een waar intellectueel tegenstander. Laat je analyse dieper gaan!!
p.s.
Gebruik De naam van Nietzsche alleen als je werkelijk weet waar hij over schreef. Je hebt de plank nu volledig mis geslagen.
idd Rene, de logica die Ewout bezigt is als volgt:
Ewout gelooft als oprecht christen dat hij van Noach afstamt. Hij gelooft echter ook dat Hitler van Noach afstamt. Dit kan toch geen coincidentie zijn: Ewout moet een fanatieke nazi zijn.
Oftewel; ik snap er niets van.
veel plezier!
Beste Rene Schmitt,
Wat is dan dat “niet buigen in het licht van een overweldigende dreiging”? Als je nu de moslimterroristen vergelijkt met de Geuzen en de huidige maatschappij met de katholieke Nederlanden in de zestiende eeuw. Wat is dan niet buigen voor dreiging?
Ik put zelf moed en inspiratie uit het voorbeeld van de Martelaren van Gorcum. Zij bogen niet voor dreiging, toen de fundamentalisten/ terroristen (Geuzen) de macht over hun stad hadden veroverd. Ze leverden echter hun eigen overtuigingen, hun principes, ook niet in. Met als gevolg dat ze, tot hun laatste snik het katholieke geloof verdedigend en belijdend, naar hun executie werden geloodst.
Misschien is dát wel het “niet buigen” wat Nederland moet doen. Misschien is dát wat de echte mannen doen: vasthouden aan je principes van vrijheid en non-discriminatie, zelfs als dat betekent dat je door terroristen (in het heden: moslims) naar de slachtbank wordt geleid.
Beste Ewoud,
Het is alles erg kort door de bocht, zeg. Het is duidelijk dat je van de artikelen uit het blad Bitterlemon slechts de gratis rondgestuurde inleidingen ter aankondiging van nummer 3 hebt gelezen. Anders had je begrepen waarom Bas de Oostenrijker Dollfuss prijst. “Hij prijst Dollfuss en niet Hitler”, schrijf je. Ja, en? Hij prijst in zijn artikel ook niet Stalin, André van der Louw en Albert Schweizer. In jouw logica is dat vreemd, ook al hebben ze alledrie eveneens een snor.
Aangaande dat geëmmer over de PVV: mijn indruk is dat de meeste mensen bij Bitterlemon de PVV niet echt interessant vinden. Dat ligt vooral in het gegeven dat de PVV een politieke partij is, en veel Bitterlemon-redactieleden zien niet veel heil in het parlementarisme en de particratie. De PVV is behoorlijk neoconservatief, en Bitterlemon is nu juist expliciet paleoconservatief. Ik denk dan dat de SGP beter bij dit tijdschrift past, mits je zo nodig in termen van steeds maar die politieke partijen wilt denken (terwijl er wel meer en interessantere spreekbuizen te vinden zijn dan partijen; zoals je zelf best weet!).
Inderdaad, Lucas Hartong is medewerker van de PVV. En Bart-Jan Spruyt was dat ook. Daar is ruimte voor bij dat tijdschrift. Maar dat betekent toch heel weinig. Het betekent dat er sommigen zijn die hun ambities ook binnen een partij menen waar te maken. Maar dat enkele redacteuren lidmaten zijn van de katholieke kerk, betekent niet dat Bitterlemon katholiek is. Ik denk zelfs dat de meesten er protestants zijn. Jouw tactiek van ‘guilt by association’ werkt dus niet. En dat blijkt uit het feit dat wat je schrijft gewoon niet waar is en pure speculatie is.
Het is wel grappig hoe je in je latere reacties een beetje op je makkelijke PVV-Bitterlemon-dwarsverband terugkomt door dan maar te schrijven:
“Bitterlemon-auteur Lucas Hartong is medewerker van de PVV. Wilders is niet direct verantwoordelijk voor de uitlatingen van Hartong en Bitterlemon, maar gaat wel met dit soort figuren om. Het is dus niet zo dat Wilders wordt gesteund door mensen die verder hele rare ideeën hebben, maar ze werken ook voor hem (in ieder geval Lucas Hartong).”
Je kunt in jouw zinnen op microschaal zien dat je al schrijvende een denkevolutietje doormaakt en dat er steeds minder overblijft van dat verband BL-PVV. En uiteindelijk blijft alleen Hartong over. Inderdaad, zo zit het.
Ik heb alles nog eens gelezen en ben geschrokken van mijn lauwe reactie. Heb ik zitten slapen?
Misschien zeggen het gebrek aan bronnen, het willekeurig citeren en het uit het verband trekken van uitspraken wel genoeg. Dit artikel is toch een voorlopig dieptepunt van HVW. BitterLemon zouden wij moeten behandelen als volwaardige collega’s. Niet omdat wij het klakkeloos met hen eens moeten zijn maar wel omdat zij zeer respectabele punten naar voren brengen die het verdienen om gehoord te worden.
Ikzelf heb ook eenmaal op BL gepubliceerd. Ik kan mij dus ook totaal niet herkennen in de aantijgingen naar fascisme en neo-nazisme. Bij het leveren van kritiek op democratie maakt dat je nog geen dictator. Bij het pleit voor een sterkere cultuur maakt dat nog niet dat je anderen tot Untermenschen degradeert. Het zijn drogredenen met een wetenschappelijk sausje er overheen en daarom des te schadelijker (en dus kwalijker).
Natuurlijk betekent ‘Het Vrije Woord’ dat iedereen zijn mening moet kunnen geven. Maar als die mening inhoudt dat andere, respectabele mensen, worden besmeurd zonder degelijke onderbouwing, wat is dat Vrije Woord dan nog waard?
Dan is Het Vrije Woord juist ontzettend veel waard. Iedereen die bv. het debat tussen Fortuyn en Van Dam tien jaar geleden heeft gezien, weet dat Van Dam ongelofelijk op z’n muil is gegaan. Althans, zo ervoer ik het destijds en mijn omgeving met mij.
Kortom, als je op een openbare debatplaats zo’n truuk uithaalt, dan loop jijzelf schade op, niet het vrije woord. Een ieder die de moeite neemt Ewouts artikel echt te lezen zal ook wel een of twee reacties meepikken. En dat brengt de zaak weer in evenwicht.
@Ronald. Je hebt een nogal vreemde opvatting over de vrijheid van meningsuiting. Volgens jou betekent het dat iedereen zijn mening moet geven, maar je mag andere mensen niet met modder besmeuren zonder degelijke onderbouwing. Geldt dit modderverbod alleen voor degenen die kanttekeningen plaatsen bij Bitterlemon of de PVV? Of geldt het voor iedereen? Bitterlemon en de PVV vind ik namelijk niet echt onderbouwd in hun kritiek op dubbele nationaliteiten, hun extreme fobie voor de islam (is wat anders dan de risico’s van islamisering en moslimfundamentalisme willen zien) etc. etc.
Vrijheid van meningsuiting betekent m.i. dat iedereen het recht heeft om al dan niet met onderbouwing zijn of haar mening te spuien. Dat geldt dus ook voor fundamentalistische moslims, mits ze maar niet oproepen tot geweld (Ayaan Hirsi Ali was daarom tegen de veroordeling van de Hofstad-groep op grond van een radicale ideologie).
Een beetje eenzijdigheid is soms goed. Dat lokt discussie uit. Wijlen prof. dr. W.S.P. Fortuyn was hier ook heel goed in en ik voel mij vooral wat dit betreft zeer aangesproken door Fortuyn. Bitterlemon is een platform voor reactionaire antidemocraten. Die willen helemaal geen vrijheid van meningsuiting, alleen maar hun mening. Dit is inderdaad meer SGP dan PVV. Misschien moeten onze blonde beesten eerst maar uitrazen op de Veluwe, voordat ze mij allemaal dingen in de mond leggen (ik heb het woord gaskamer niet gebruikt en dit ook niet gesuggereerd!)
@ Ewout: Mijn visie is vrij simpel: vrije meningsuiting omvat geen laster of smaad.
Nu is ergens je mening over weergeven per definitie welhaast geen laster of smaad. Iedereen moet vrijuit kunnen spreken.
Maar in je stuk en opvolgende reacties worden diverse malen verbanden gelegd die niet kunnen worden aangetoond. Verbanden zowel tussen personen en organisaties als tussen personen en ideeen. Het gehalte van suggestie is, zoals Alexander al eerder aangaf, nogal hoog.
De grens tussen mening en feit vervagen op deze wijze. En hoewel iedereen recht heeft op zijn eigen mening (onderbouwd of niet) heeft niet iedereen recht op zijn eigen feiten. Feiten moeten deugdelijk en controleerbaar zijn. ‘Guilty by association’ valt daar niet onder.
Beste Ewout,
Ten eerste. Waarom ontduikt u uw aantijgingen? Het woord Untermensch lijkt mij een duidelijke zinspeling op het Derde Rijk. En aan het Derde Rijk kleeft de afschuwlijke geschiedenis van de gaskamers. Als u vind dat wij u dingen ‘in de mond leggen’, komt dat alleen maar omdat wij ze opgeraapt hebben nadat ze eruit gevallen waren. Ik wijs u louter op de consequenties van uw eigen uitspraken.
Ten tweede. Eenzijdig bent u zeker. Ik ben dan ook blij dat u dat toegeeft. Bitterlemon is dat niet. Getuige de tegenreacties die er open en bloot op de website worden geplaatst.
Ten derde. Zeggen dat iemand niet onderbouwend is en dan vervolgens zelf niet onderbouwen hoe u tot dat oordeel gekomen bent is boter op het hoofd hebben. In uw geval lijkt me dat meer dan 1 pakje.
Ten vierde. Ik daag u uit een artikel te vinden waarin Bitterlemon pleit voor het verbieden van het uiten van meningen.
Ten vijfde. De titel ‘reactionaire antidemocraat’ draag ik als een geuzennaam. Masssademocratie is verkapt communisme en daar laat ik graag een reactie tegen horen. Laat ik als afsluiting Professor Hoppe citeren:”Freedom, not democracy”!
Eigenlijk hoeven we niet meer te discussiëren als je openlijk de democratie verwerpt. Democratie is net als mensenrechten m.i. een fundamenteel basisbeginsel waarvan iedereen zou moeten uitgaan. Je kunt niet iedereen dwingen om dit te doen, dus jij mag je antidemocratische mening hebben en Erik van Goor mag naast de democratie ook de evolutietheorie verwerpen, maar het is voor mij lastig om zo’n iemand nog serieus te discussiëren.
Over het begrip Untermensch: Het begrip Untermensch komt bij Nietzsche vandaan, en hij doelde daarbij niet op de joden. Nietzsche heeft volgens mij ook nooit gezegd dat je Untermenschen maar moet afmaken. Ik beticht jou dus niet van nazisme, maar van Nietsches idee dat sommige mensen beter zijn en dus meer rechten hebben dan andere mensen.
Verder heb ik er geen zin in om mij te verdedigen tegen de beschuldiging dat ik mijn verhaal niet zou hebben onderbouwd. Natuurlijk heb ik dat wel. Misschien is de link tussen Bitterlemon en de PVV niet zo sterk, prima hoor en ik neem dit graag terug, maar Bitterlemon blijft een m.i. een raar clubje reactionairen dat de democratie verwerpt (en dus de vrijheid van meningsuiting en andere mensenrechten omdat ze niet willen uitgaan van het principe dat ieder mens in principe gelijkwaardig is en dus gelijke rechten heeft om te stemmen en zijn of haar mening te uiten) en fascistische trekjes vertoont door de verheerlijking van mannelijkheid, geweld, zuiverheid, teutonendom en dictator Dolfuss.
Beste Ewout,
naats een onderontwikkeld rationeel vermogen vertoon je nu ook symptonen van een onderontwikkeld historisch ‘bewustzijn’. Jouw claim op de evidentie van democratie is lachwekkend. Dat je mensen met een andere mening hierover niet serieus neemt getuigt van je eigen intellectuele armoede. Ik ben dan ook geen serieus argument van jou hierover tegengekomen. Het grootste deel van de westerse geschiedenis is non-democratisch, maar volgens jou is het een niet-te-bediscussieren axioma. Komt dat niet een beetje vreemd op je over? Nederland heeft haar grootse culturele en economische bloeiperiode doorgebracht als een confederatie, een aristocratische republiek en NIET als een democratie. Het is dan ook niet vreemd dat in het tijdperk van mensenrechten en democratie Nederland afgegleden is tot het niveau van een bananenrepubliek. Maar he, blijkbaar is dat het product van jou basisbeginselen en dus niet bediscussierbaar. Ga eens een boek lezen.
Beste Ewout,
Je schreef:
“Bitterlemon blijft een m.i. een raar clubje reactionairen dat de democratie verwerpt (en dus de vrijheid van meningsuiting en andere mensenrechten omdat ze niet willen uitgaan van het principe dat ieder mens in principe gelijkwaardig is en dus gelijke rechten heeft om te stemmen en zijn of haar mening te uiten) en fascistische trekjes vertoont door de verheerlijking van mannelijkheid, geweld, zuiverheid, teutonendom en dictator Dolfuss.”
Grappig is de manier waarop je de democratie (wat in feite niets meer is dan een politiek besluitvormingsproces is waarbij de meerderheid geraadpleegd wordt) in een adem noemt met de vrijheid van meningsuiting en mensenrechten. Vreemd. Is dat niet te veel eer voor de democratie? Wat een heroïsch systeem maak je ervan. Er zijn legio andere beproefde bestuursvormen, en die zijn heus niet dictatioriaal. Lees maar het artikel over Dollfuss in BitterLemon en diens corporatisme (oh nee, dat heb je niet), of lees maar wat de Nederlandse regering voor waarden en normen had vóórdat het algemeen kiesrecht werd ingevoerd. Op een gegeven moment hadden ze echter de tijdsgeest tegen.
Ik begrijp volkomen wat René hier bedoelt. Parlementaire democratie is een heel onlangse manier (vanaf de twintigste eeuw in zwang) om de massa’s in toom te houden. Door zó René Schmitt buiten de discussie te plaatsen (“Eigenlijk hoeven we niet eens meer te discussieren…”) en door een zo zware morele lading op dit onderwerp te plaatsen, plaats je eigenlijk alle aan parlementaire democratie voorafgaande (en op democratie volgende) staatsvormen in het hoekje van kennelijk belachelijke en minderwaardige discussiepartners. En dat terwijl democratie juist níet moreel is. Het is een amoreel systeem, dat niet uitgaat van de waarheid of van het beste, maar van de macht van het getal. Niet bijster ethisch, dus. Eerder lomp.
Ik ben blij voor je dat je nog zo onwrikbaar in de democratie gelooft, maar geloof niet dat de democratie en het gelijkheidsdenken ook maar enige eeuwige waarde bevatten. Je hoeft maar op straat en in gevangenissen en op scholen te kijken om te beseffen dat mensen niet gelijk zijn. Over honderd haar bestaat er in de Lage Landen vast wel weer een ander systeem dan de parlementaire democratie. Kijk maar naar de geschiedenis.
Zelden heb ik zulke ongenuanceerde en lasterende stukken gelezen als deze. Feitelijk betoogt Ewout Klei hier dat je als christen of als niet-liberaal (of eigenlijk als eenieder) geen waardering mag hebben voor de Teutoonse of Germaanse bronnen van de Westerse beschaving. Sterker nog, je mag deze bron zelfs niet erkennen als een van de belangrijkste bronnen, want dan ben je een nationaal-socialist en de facto antisemiet (dat is immers de insinuatie met termen als ‘blonde beesten’).
Je bent volgens Klei zelfs een nationaal-socialist als je naast deze bron tevens waardering hebt voor de Greco-romeinse én *Joods*-christelijke bron. Daarmee impliceert Klei dat zelfs Joden niet mogen erkennen dat bijvoorbeeld een Germaanse koning als Karel de Grote een essentiële rol heeft gespeeld bij de totstandkoming van het Westen zoals we dat nu kennen. Je bent dan immers hoe dan ook kwaadaardig en alles wat je zegt moet dan als een kind met het badwater rigoreus weggegooid worden.
Feitelijk zegt Klei daarmee ook dat mensen als Thomas Jefferson, Charles Montesquieu, John Adams, Edmund Burke, William Morris, G.K. Chesterton, C.S. Lewis én J.R.R. Tolkien nationaal-socialisten en antisemieten zijn, want al deze mannen waren de Germaanse bron erkentelijk. Klei’s ongenuanceerde uitspraken impliceren dus dat de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring, de sceptische Verlichting, de scheiding der machten, het (con)federalisme, het constitutionalisme, het traditioneel conservatisme, het Britse socialisme, de katholieke en protestantse apologetiek én the Lord of the Rings nationaal-socialistisch en antisemitisch zijn.
Opmerkelijk, omdat juist het nationaal-socialisme volgens de meeste gezagdragende geschiedkundigen naast anti-semitisch ook anti-Amerikaans, anti-sceptische Verlichting, anti-machtenscheiding, anti-confederalistisch, anti-constitutionalistisch, anticonservatief, antisocialistisch en antichristelijk was (en is), terwijl algemeen bekend is dat de schrijver van LotR een virulente anti-nazi was, maar tevens een groot liefhebber van de Germaanse talen, bronnen en mythologieën.
Hoe het ook zij, een leestip lijkt me wel op zijn plaats voor de heer Klei: http://www.amazon.com/Plato-NATO-Idea-West-Opponents/dp/0684827891
Wat ik me afvraag, is hoe dit artikel nu te lezen is met licht op de sneren richting een Piet Hein Donner of een A. Th. Van Deursen, die in de conclusie van Ewout Klei’s latere stuk over de Verlichting een ‘aartsconservatieve christen-historicus en polemist voor eigen parochie’ genoemd wordt, en daarmee ook op de grote hoop van Klei wordt gegooid. Zie: http://hetvrijewoord.org/?p=38
Niet alleen kwam Klei eerder met ononderbouwde, onwetenschappelijke hypotheses over o.a. vermeende samenwerkingsverbanden of samenzweringen van BL met de PVV (die er geenszins zijn, en hij ook niet getoetst of nagevraagd heeft), maar nu krijgt ook een respectabele professor als Van Deursen een buitengewoon flauwe sneer naar zijn hoofd, nota bene erbij gesleept in de conclusie van een artikel. Alsof je iemand met zo’n staat van dienst als Van Deursen zo even af kan wimpelen.
Je zou toch mogen verwachten dat iemand die zich bezig houdt met historische, politieke en religieuze stof, een genuanceerdere en meer wetenschappelijke wijze van redevoeren hanteert, en zijn politieke of maatschappelijke tegenstanders meer serieus neemt en met meer respect behandelt? Alleen in plaats van zelfoverpeinzing naar aanleiding van de feedback van de reaguurders hier, negeert Klei wat gezegd is en zet hij zijn relaas voort. Buitengewoon jammer.
Quote Rene Schmitt:
“Dus voordat je mijn naam op het internet besmeurt denks eens na en wees een waar intellectueel tegenstander. Laat je analyse dieper gaan!!”
Ik heb zelf even een ‘analyse gedaan’.
René, ben jij actief geweest voor:
-de Jonge Fortuynisten
-internationalekapitalisten.tk
-nieuwrechts
?
Robert schreef:
“René, ben jij actief geweest voor:
-de Jonge Fortuynisten
-internationalekapitalisten.tk
-nieuwrechts
?”
In antwoord op Schmitts uitdaging:
“Dus voordat je mijn naam op het internet besmeurt denks eens na en wees een waar intellectueel tegenstander. Laat je analyse dieper gaan!!”
Zo te zien heeft Robert niet gedurfd de uitdaging aan te gaan, en speelt ook hij op de man.
Laat je analyse dieper gaan!
Robert, het is helemaal niet interessant bij welke clubs Rene in zijn jeugd actief is geweest; het zegt bovendien niets over de Rene van nu. Wat veel meer over hem zegt, is dat hij thans niet meer bij die clubs zit, wat duidt op een politieke omslag en matiging. Waarom interesseer je je daar niet voor? Vanzelfsprekend, omdat je noch de inhoudelijke discussie noch hem een eerlijke kans wil geven om zich te verdedigen. Dit zijn namelijk gewoon flauwe berichten waar Rene niet op in hoeft te gaan. Ga liever de inhoudelijke discussie met hem aan.
Waarlijk, waar een klein landje groot is in onbenulligheid.
Sinds eeuw en dag kent Nederland een zeker “plafond” en een ieder die zijn nek uitsteekt boven de oppervlakkigheid wordt ongenadig neergehaald.
Recht(s)schapen Nederlanders de mond gesnoerd, uitgemaakt voor nazi, racist of facist en in het ergste geval afgeknald en de keel doorgesneden.
Was Fortuyn zo verkeerd dat hij de zaken bij de naam durfde te noemen ?
Heeft Wilders ongelijk wanneer hij wijst op een toename van het islamisme, zegt waar het op staat ?
Tja, de Nederlandse taal is rijk aan spreekwoorden, wanneer het kalf verdronken is dempt men de put.
De mening die historicus Ewout Klei is toegedaan en klaarblijkelijk door velen gedeeld wordt blijkt eens te meer hoe Nederland is afgedwaald in het moeras van twijfelmoedigheid.
Zachte heelmeesters maken stinkende wonden.
Er is een groot verschil tussen klokkenluider Fortuyn en de aan rechtsextremisme schurende mening van Wilders en het fascistoïde christendom van Bitter Lemon.
Er zit een nog groter verschil tussen enerzijds mensen die genuanceerdheid, respect voor politiek andersdenkenden en inhoudelijke correctheid in acht houden, en anderzijds lieden die tieren in ongenuanceerdheid, onwetenschappelijkheid en niet-onderbouwde samenzweringstheorieën, en bovenal inhoud en eerbied verruilen voor gescheld en gehoon. Mensen als de heer Klei, bijvoorbeeld, die nog steeds weigert inhoudelijk in te gaan op de reaguurders hier (Ronald, Rene, Haagje, de heer Awuy, en ik), maar wel komt met krachttermen. Mensen als de heer Klei, die enerzijds zijn lezers probeert te paaien door Pim Fortuyn een ‘klokkenluider’ te noemen, maar anderzijds deze man stiekem verfoeid en indirect aanvalt omdat Fortuyn niet uitgesproken voor het homohuwelijk was. Want als de heer Klei iemand als Van Deursen op flauwe wijze aanvalt omdat deze niet voor het homohuwelijk was, dan is die redenatie evengoed van toepassing op Pim Fortuyn.
Elk afwijkend standpunt valt bij de heer Klei namelijk automatisch onder de noemer van ‘fascistoïde’, ‘rechtsextremisme’ en allerlei andere krachttermen, die uit de mond komen van een knul die op goedkope wijze de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog aangrijpt om zijn ressentimentele columns te legitimeren. Iemand die zo lichtzinnig met dit uitermate gevoelige verleden omgaat, zou zich diep moeten schamen. Het is tekenend dat de heer Klei dit niet doen, maar niet verbazingwekkend. Iemand die een website ter verdediging van het vrije woord gebruikt -wellicht zelfs misbruikt- om andere mensen monddood te maken, heeft niet alleen geen scrupules, maar kent ook geen schaamte.
Als je een bepaalde groep mensen (lees: moslims) hun burgerrechten wil afnemen schuur je tegen het rechtsextremisme aan. En als je een antidemocratische samenleving wil van ‘weerbare mannen’ dan is je visie m.i. fascistoïde. Ik zeg hiermee niet dat Wilders een rechtsextremist is of Bitter Lemon fascistisch, maar wel dat beide er naar neigen. Maar misschien denk jij dat vrijheid van meningsuiting betekent dat alleen jij en je vriendjes over moslims en andere zaken mogen klagen en dat andersdenkenden hun mond moeten houden.
Dan Fortuyn. Ik heb veel waardering voor Fortuyn omdat hij tegen het establishment durfde in te gaan en de vinger in veel gevallen bij de zere plek legde. Als Fortuyn er niet was geweest stonden de meeste Nederlanders nog steeds met hun kop in het zand. Fortuyn schudde Nederland wakker en bracht weer leven in de politieke brouwerij. Dit wordt breed erkend. Ook door de linksliberale socioloog Dick Pels en Volkskrant-journalist Hans Wansink, om twee bekende Fortuyn-kenners te noemen. Ik waardeer Fortuyn maar ben geen epigoon. Bovendien distantieer ik mij van alles wat met rechts-extremisme te maken heeft. Ik zoek naar een manier waarop we in Nederland toch met elkaar kunnen samenleven zonder óf naief te zijn óf te discrimineren. Dit pad is moeilijk en het is inderdaad veel makkelijker om óf om de moeilijkheden van de multiculturele samenleving te negeren (GroenLinks) óf alle moslims over één kam te scheren (PVV). Ik zoek naar oplossingen en vind het soms nodig om naïevelingen of moddergooiers aan de kaak te stellen, omdat zij de discussie alleen maar vertroebelen.
Nog steeds geef je geen inhoudelijk antwoord op de eerdergenoemde reaguurders en hun eerdere berichten, maar speel je op de man met opmerkingen als ‘jij en je vriendjes’. Bovendien toon je met dergelijke woorden aan dat je wederom de *nuance uit oog verliest*. Je tracht immers ‘mij en mijn vriendjes’ af te beelden als een *monolithisch geheel*, zonder na te denken over het feit dat je wellicht van doen hebt met verscheidene personen met uiteenlopende meningen. Klaagde de heer Van Goor bijvoorbeeld ‘over moslims en andere zaken’ toen hij islambashing hekelde in zijn stuk over Geloofsafval? Neen; hij hekelde juist de klaagzang van liberalen en neoconservatieven over het zogenaamde moslimgevaar.
Dat soort schakeringen negeer je stelselmatig, omdat ze niet passen in je pogingen andersdenkenden te lasteren. Daarom tracht je ook alles over één kam te scheren en te komen met valse aantijgingen, door bijvoorbeeld te komen met *niet-onderbouwde samenzweringstheorieën* (over Bitter Lemon en de PVV). Dat probeer je vervolgens te versterken met *historisch en wetenschappelijk incorrecte* bewoordingen en krachttermen, zoals ‘Nietzscheaanse blonde beesten’, terwijl eenieder weet dat Nietzsches filosofie niets van doen had met ‘blonde beesten’ en dat het zijn zuster was die zijn filosofie trachtte te verdraaien. Wederom staat blijkbaar alles in het teken om andersdenkenden op buiten-inhoudelijke wijze te honen.
Opvallend is ook dat je bewust steevast weigert om te doen aan het *beginsel van hoor en wederhoor*. Heb je bijvoorbeeld de mensen van Bitter Lemon gevraagd opheldering te geven over de vermeende ‘antidemocratische samenleving’ of het zogenaamde complot met de PVV? Heb je een Donner en een Van Deursen benaderd alvorens je je andere artikel plaatste? Volgens mij niet; en wel omdat daarmee je schrijfstukken hun *grondslag zouden verliezen*. Dan zou je immers te weten komen dat bijvoorbeeld Bitter Lemon tegenover het ‘populistisch-democratische’ denken het republikeinse denken zet (en democratie op congregationele schaal), net zoals een Immanuel Kant, die immers vreesde dat de massa-democratie zou verworden tot een dictatuur van de meerderheid.
Wanneer massa’s over minderheden kunnen oordelen simpelweg omdat de massa in de meerderheid is, dan is het einde zoek, me dunkt. Het is eigenaardig dat je je juist tegen dat gegeven verzet. Al verbaast het me niet meer, daar je hier al voldoende hebt laten zien de meest machiavelliaanse methoden goed te keuren om anderen monddood te maken en je eigen wil door te drukken. Met vrienden zoals jij heeft de democratie geen vijanden meer nodig.
Op Indymedia word ik – en mede-Fortuynisten – steevast “stropdasfascist” genoemd. Uit de mond van ongewassen krakers in rafelende lompenkleding vat ik dat op als geuzennaam.
De beschuldiging “naar fascisme of rechts-extremisme neigen of aanschuren” is daarentegen bijzonder zwak en een verwijt wat in een fatsoenlijke discussie niet te verdedigen is. Hoe kun je je immers verweren tegen het verwijt “naar iets te neigen”. Wat is de volgende beschuldiging? Misschien dat een kleine middenstander neigt naar kapitalistische uitbuiting en slavernij, of sociaal-maatschappelijk werk neigt naar stalinistische terreur?
Er is een verschil tussen het categorisch afnemen van burgerrechten en het tegengaan van misbruik van burgerrechten door bepaalde groepen. Daar is niks fascistisch of rechts-extremistisch aan. Zulks misbruik tolereren ondermijnt enkel een leefbare samenleving – evengoed voor moslims.
Ik geloof wel dat er mensen in Nederland zijn die misbruik maken van bepaalde rechten om de rechtsstaat te ondermijnen. Maar als je, zoals de PVV wil, de bouw van Moskeëen wil verbieden, kom je toch aan rechten waar je niet aan mag komen. Het subsidiëren van Moskeëen vind ik overigens grote onzin (denk aan drama Amsterdamse Westermoskee).
Maar zolang er in islamitische landen als Saoedie Arabië geen kerken mogen worden gebouwd, dienen moslims hier ook een pas op de plaats te maken.
Maar laten we beginnen om bij moskeeën enige welstandsnormen toe te passen, de grote suikertaarten die nu onze steden domineren zijn al te gortig….
“Maar zolang er in islamitische landen als Saoedie Arabië geen kerken mogen worden gebouwd, dienen moslims hier ook een pas op de plaats te maken.”
Ook als het Midden-Oosten welwillend tegenover christenen zouden staan, hoeven we hier geen gelijke rechten voor de islam toe te staan. Wat de ander doet, hoeft geen reden voor ons te zijn over onze besluiten en ethiek na te denken.